GIỚI THIỆU
PHÁP LUẬT VỀ LIÊM CHÍNH KHOA HỌC Ở VIỆT NAM
1. Giới thiệu khái quát
Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học (NCKH) và phát triển công nghệ (PTCN) không chỉ là những nội dung được giới khoa học quan tâm mà hiện nay đã có quy định của pháp luật điều chỉnh ở Việt Nam. Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025 (Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025) và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/10/2025. Tại Điều 8 Luật này đã quy định về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN. Tuy nhiên, Điều 8 chỉ quy định mang tính nguyên tắc về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân phải tuân thủ liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN. Luật chưa quy định cụ thể nội dung về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN.
Đến ngày 25/5/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN. Quyết định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày kí ban hành, tức ngày 25/5/2026. Mục đích chính của Hướng dẫn là “tài liệu khung, bao gồm các nội dung cơ bản có tính chất định hướng làm cơ sở để các cơ quan tài trợ kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, các tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong phạm vi cơ quan, tổ chức.”
2. Nội dung chính của Hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN
Hướng dẫn của Bộ KHCN về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN (ban hành kèm theo Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN) gồm có 03 nội dung hướng dẫn chính: (1) việc thực hiện trách nhiệm của cơ quan tài trợ kinh phí, tổ chức khoa học và công nghệ; (2) các quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp; (3) Mẫu Quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN.
2.1. Về trách nhiệm của cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ
Các cơ quan tài trợ kinh phí, tổ chức khoa học và công nghệ có trách nhiệm ban hành quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong cơ quan, tổ chức mình. Đồng thời, cơ quan tài trợ kinh phí, tổ chức khoa học và công nghệ có trách nhiệm tổ chức thực hiện và kiểm tra việc tuân thủ quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong cơ quan, tổ chức mình thông qua các hoạt động sau:
- Tổ chức tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn, tập huấn định kỳ nội dung của quy tắc cho các tổ chức, cá nhân trực thuộc hoặc tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ thuộc phạm vi quản lý;
- Thực hiện các biện pháp phòng ngừa vi phạm. Lồng ghép yêu cầu tuân thủ liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ từ thông báo kế hoạch tài trợ, đặt hàng nhiệm vụ khoa học và công nghệ; hợp đồng thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ; các biên bản của hội đồng khoa học và công nghệ; cập nhật thông tin, báo cáo về việc thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ; các biên bản, biểu mẫu đánh giá nhiệm vụ, hoạt động khoa học và công nghệ; đơn đăng ký/đề nghị hỗ trợ các hoạt động nâng cao năng lực khoa học và công nghệ.
- Thiết lập cơ chế rà soát nội bộ về dữ liệu, tác giả, trích dẫn, đồng thuận tham gia nghiên cứu, bảo mật dữ liệu, lưu trữ hồ sơ nghiên cứu.
- Tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong cơ quan, tổ chức.
- Cập nhật thông tin về các hành vi vi phạm trên Nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia theo quy định tại khoản 1 Điều 8 Nghị định số 262/2025/NĐ-CP.
- Kịp thời tiếp nhận, tiến hành các biện pháp xác minh và có biện pháp xử lý phù hợp với đặc thù của cơ quan, tổ chức và các quy định của Đảng và Nhà nước khi có thông tin về dấu hiệu vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp theo quy định tại khoản 3 Điều 7 Nghị định số 262/2025/NĐ-CP.
2.2. Về các quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp
Hướng dẫn đưa ra các nội dung chính mà các tổ chức tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ cần quy định trong Quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp của tổ chức mình. Như vậy, khi các tổ chức khoa học và công nghệ ban hành Quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp của tổ chức mình thì cần có các nội dung theo hướng dẫn tại mục III của Hướng dẫn của Bộ KHCN.
2.3. Về mẫu ban hành quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp
Hướng dẫn của Bộ KHCN cũng thiết kế Mẫu để các tổ chức tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ thực hiện khi ban hành Quy tắc cho tổ chức mình. Mẫu gồm có mẫu quyết định ban hành Quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN và mẫu Quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN. Trong nội dung của Mẫu Quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN, Hướng dẫn của Bộ KHCN hầu như đã dự thảo gần hết các nội dung cần quy định trong Quy tắc nên các tổ chức sẽ thuận lợi trong việc soạn thảo Quy tắc cho tổ chức của mình; bao gồm cả việc định nghĩa các khái niệm có liên quan như khái niệm liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp trong NCKH và PTCN, đạo văn…; liệt kê các hành vi bị xem là vi phạm liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp; và xác định nguyên tắc về liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp cho từng hoạt động cụ thể như liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp trong việc đề xuất tài trợ, đặt hàng; liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp trong quá trình thực hiện NCKH; liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp trong việc xây dựng báo cáo khoa học và công bố khoa học.
Đại học Cần Thơ trân trọng giới thiệu đến toàn thể viên chức, người lao động, người học trong Nhà trường tìm hiểu toàn văn các văn bản nêu trên theo đường link sau:
- Luật Khoa học và Công nghệ năm 2025
https://vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/luat-khoa-hoc-cong-nghe-va-doi-moi-sang-tao-so-93-2025-qh15--179265
- Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN ngày 25/5/2026 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ